Strona główna Gorące tematy ABC prawa spadkowego

ABC prawa spadkowego

Prawo spadkowe jest jedną z dziedzin prawa cywilnego, z którą każdy w życiu prędzej czy później będzie miał styczność. Instytucje prawa spadkowe uregulowane są w IV księdze Kodeksu Cywilnego. Sprawy spadkowe wbrew pozorom są często bardzo skomplikowane i często stanowią przyczynę sporów, które powstają w momencie kiedy osoba dowiaduje się o dziedziczeniu.

Bardzo często spadek kojarzy się z nabyciem majątku, gotówki, nie zważywszy na konsekwencje związane z przyjęciem. Rzeczywistość bywa okrutna, i zamiast majątku, pieniędzy, korzyści, okazuje się że nabywamy niestety kłopoty w postaci długów. Bardzo często nieświadomie. W niniejszym artykule opisze Państwu różnice jakie są pomiędzy dziedziczeniem ustawowym, a testamentowym.

Dziedziczenie ustawowe czy testamentowe?

Podstawową i często będącą w nieświadomości ludzi jest zasada iż, dziedziczenie testamentowe ma zawsze pierwszeństwo przed ustawowym. Jednak co w sytuacji kiedy pozostawimy nieważny testament? Czy istnieje obowiązek sporządzenia testamentu? Kto w takim razie dziedziczy jeśli zostawimy testament który nie wywoła żadnych skutków prawnych? Na te pytania odpowiem Państwu w niniejszym artykule.

W polskim sytemie prawnym nie ma obowiązku sporządzenia testamentu, dlatego iż jest to wyrażenie woli spadkodawcy a polskie prawo nie zmusza nikogo do wyrażania swojej woli. Jeśli zmarła osoba nie pozostawi testamentu, następuje dziedziczenie ustawowe. Kwestie te szczegółowo reguluje Kodeks Cywilny. Warto jednak pamiętać że dziedziczenie z ustawy może dotyczyć całości lub uwaga, części spadku. Często w praktyce spotkać można sytuacje że osoba spadkodawca sporządził testament rozrządzając (dzieląc) tylko część swojego majątku. Co z resztą majątku która nie została ujęta w testamencie? Majątek ten zostanie podzielony w ramach dziedziczenia ustawowego.

Dziedziczenie ustawowe całości spadku, zgodnie z przepisami Kodeksu Cywilnego ma miejsce wtedy, gdy spadkodawca po pierwsze, nie powołał nikogo do spadku, po drugie gdy osoby które zostały powołane nie chcą przyjąć spadku albo nie mogą być spadkobiercami np. w sytuacji gdy spadkodawca w ogóle nie sporządził testamentu, lub gdy testament okazał się nieważny (kwestie nieważności i nieskuteczności testamentu opisze w następnym artykule).

W takim razie jaka jest kolejność dziedziczenia?

Obecnie przepisy Kodeksu Cywilnego dzielą krąg spadkodawców na 6 grup.

  1. Dzieci i małżonek spadkodawcy – w pierwszej kolejności, zgodnie z brzmieniem artykułu 931 Kodeksu Cywilnego powołane są dzieci i małżonek spadkodawcy ( warunek konieczny ważny związek małżeński), dziedziczą oni majątek w częściach równych, natomiast przepis ten mówi nam wyraźnie że małżonek nie może mieć mniej niż ¼ majątku spadkowego ( majątku który zostawił po sobie spadkodawca), przykład – Jan Kowalski zmarł zostawiając żonę i pięciorgo dzieci, to żona otrzyma ¼ spadku natomiast pozostałe ¾ przypada dzieciom w częściach równych, w tym wypadku po 3/20 spadku.
  2. Małżonek, rodzic, rodzeństwo — w sytuacji gdy jedno z rodziców spadkodawcy nie dożyło śmierci spadkodawcy, udział który by mu przypadał, przypada rodzeństwu spadkodawcy w częściach równych. Przykład – Jan Kowalski zmarł zostawiając żonę, matkę i dwie siostry – udział żony wynosi ½, udział matki ¼ udział sióstr wynosi ¼ czyli każda siostra dziedziczy w 1/8 majątku spadkowego.
  3. Pasierbowie spadkodawcy – w sytuacji gdy małżonek spadkodawcy, miał dzieci ( np. z wcześniejszego małżeństwa) to zgodnie z artykułem 934 Kodeksu Cywilnego w momencie gdy spadkodawca nie pozostawił małżonka i krewnych, to powołani do dziedziczenia będą jego pasierbowie. Przykład – Jan Kowalski zmarł, żaden krewny nie dożył otwarcia spadku, żyją tylko dwaj synowie z pierwszego małżeństwa małżonki Jana. Nabędą spadek w częsciach równych czyli po 1/2.
  4. Gmina ostatniego miejsca zamieszkania — W sytuacji a i takie się zdarzają, że spadkodawca nie posiadał krewnych a zmarł, jego majątek nabędzie gmina ostatniego miejsca zamiekszania. Spadek przypada w całości. Gmina a jeśli jest nie znana to Skarb Państwa, nie mogą odrzucić spadku. Nabywają spadek zawsze z dobrodziejstwem inwentarza, czyli z ograniczoną odpowiedzialnością za długi spadkowe (kwestie odpowiedzialności za spadek opisze w następnych artukułach).

Czy warto sporządzić testament

Wszystkie wyżej wymienione podmioty będą dziedziczyć jeśli spadkodawca nie pozostawił ważnego testamentu, jeśli majątek jest trudny do podzielenia według przypadających udziałów, co w praktyce bardzo często ma miejsce, musi zostać przeprowadzone postępowanie o dział spadku (podział majątku), co z reguły stanowi przyczynę konfliktów rodzinnych. Jeśli spadkodawca sporządził ważny i skuteczny testament to dziedziczyć będą osoby wskazane w testamencie. Podstawowe pytanie brzmi, czy warto sporządzić testament? Odpowiedz brzmi oczywiście tak. Po pierwsze dlatego iż ułatwi to rozrządzenie majątkiem po zmarłym spadkodawcy zgodnie z jego wolą, po drugie w ten sposób można uniknąć sporów rodzinnych, które z doświadczenia wiem, że bardzo często powstają w momencie gdy pojawia się temat spadku a szerzej mówiąc udziału spadkowego, po trzecie przepisy Kodeksu Cywilnego pozwalają rozrządzić poszczególnymi składnikami majątku spadkodawcy. Dlatego warto sporządzić testament.

Kwestie związane z samym testamentem, czyli rodzaje testamentów, ważność/nieważność testamentu, postępowanie związane z otwarciem spadku, opisze Państwu w kolejnych artykułach. Mam nadzieje że niniejszy artykuł okazał się dla Państwa pomocny, i dowiedzieli się Państwo o tym czym jest dziedziczenie ustawowe, kiedy ma miejsce, jaka jest kolejność dziedziczenia, oraz czym jest dziedziczenie testamentowe.

 

Maciej Tokarski

V Rok Prawo

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here